Γιατί η αποτυχία στις πανελλήνιες εξετάσεις δεν βλάπτει.
Πανελλήνιες Εξετάσεις: μια δοκιμασία, όχι ο ορισμός της ζωής
Στις ελληνικές οικογένειες με παιδιά, μία από τις πιο αγχωτικές περιόδους — και μάλιστα σε μια από τις πιο κρίσιμες φάσεις της εφηβείας — είναι η συμμετοχή στις Πανελλήνιες Εξετάσεις.
Είναι σχεδόν κοινό βίωμα ότι οικογένειες κάθε κοινωνικής και οικονομικής τάξης προετοιμάζονται χρόνια πριν, τόσο για την οικονομική όσο και για την ψυχολογική φθορά που συνοδεύει αυτή τη διαδικασία. Όταν το αποτέλεσμα είναι θετικό, η ψυχολογική πίεση μοιάζει προσωρινά να αποκαθίσταται. Για τους επιτυχόντες, όμως, η πραγματική ισορροπία παραμένει ένα βαθύτερο ζήτημα προς συζήτηση. Όσο για τους αποτυχόντες, σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαχείριση της ματαίωσης μετατρέπεται σε υπόθεση ειδικών.
Ως εκπαιδευτικός, τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα τα τελευταία χρόνια, παρακολουθώντας διαφορετικές προσωπικότητες μαθητών πριν και μετά τις εξετάσεις, πριν και μετά τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες, ένα συμπέρασμα επιβεβαιώνεται σταθερά:
Δεν υπάρχει μακροπρόθεσμη αποτυχία όταν ένας νέος άνθρωπος γνωρίζει πραγματικά τον στόχο του.
Ο Αμερικανός ερευνητής και συγγραφέας Paul Tough, στο βιβλίο του How Children Succeed: Grit, Curiosity, and the Hidden Power of Character, διαπιστώνει μέσα από έρευνα στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια ότι το ψυχικό σθένος, η επιμονή και η αποφασιστικότητα αποτελούν σημαντικότερους δείκτες επιτυχίας ακόμη και από τη νοημοσύνη.
Ένας μέτριος μαθητής με περιέργεια, επιμονή, αυτοέλεγχο, αυτοπεποίθηση και ψυχική αντοχή, έχει αποδεδειγμένα καλύτερες μακροπρόθεσμες προοπτικές στη ζωή του — επαγγελματικά, προσωπικά και κοινωνικά — ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των Πανελλαδικών Εξετάσεων.
Ακόμη και ένας μαθητής που «δεν πλησιάζει το Πολυτεχνείο», σύμφωνα με τα στερεότυπα, δικαιούται να ονειρεύεται και να προσπαθεί για τον προσωπικό του στόχο. Το περιβάλλον του οφείλει να αφουγκραστεί αυτή τη βαθιά επιθυμία και να τον στηρίξει ουσιαστικά.
Γιατί τελικά, αυτό που καθορίζει την πορεία ενός υποψηφίου δεν είναι μόνο οι επιδόσεις του, αλλά το ποιος πραγματικά είναι και τι πραγματικά θέλει.
Αντίθετα, ένας άριστος μαθητής που οδηγείται σε επιλογές αποκλειστικά για να υπηρετήσει το κοινωνικά αποδεκτό «success story», χωρίς προσωπική επιθυμία και συμμετοχή, δύσκολα θα οδηγηθεί σε μια ισορροπημένη και ουσιαστικά ευτυχισμένη ζωή.
Και τελικά, δεν είναι αυτό το ζητούμενο;
Οι δύο όψεις της γονικής στήριξης
Η έννοια της γονικής στήριξης έχει πλέον αποκτήσει διαφορετικές διαστάσεις. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι γονείς επιλέγουν οι ίδιοι τον επαγγελματικό προσανατολισμό των παιδιών τους, αγνοώντας τις πραγματικές τους κλίσεις:
«Αυτό που σου αρέσει δεν έχει μέλλον»,
«Δεν θα βρεις δουλειά»,
«Δεν αξίζει να το σπουδάσεις».
Με αυτόν τον τρόπο, όμως, ενισχύεται η παθητικότητα και ακυρώνεται η δημιουργικότητα και η προσωπική έκφραση του νέου ανθρώπου.
Το περιβάλλον ενός εφήβου οφείλει να τον ενθαρρύνει:
- να ανεξαρτητοποιηθεί,
- να αναλάβει ευθύνες,
- να αποκτήσει αυτοπεποίθηση,
- να νιώσει αποδοχή,
- και πάνω από όλα, να έχει το δικαίωμα της προσωπικής επιλογής.
Ο υπερπροστατευτικός έλεγχος και η διαρκής πρόβλεψη ενός ασφαλούς “Plan B” — που συχνά δεν αποτελεί καν επιλογή του ίδιου του παιδιού — στερούν από τον έφηβο τη δυνατότητα να εκτεθεί, να αποτύχει, να επαναπροσδιοριστεί και τελικά να εξελιχθεί.
Γιατί πολλές φορές, ακόμη και η αποτυχία μπορεί να αποδειχθεί βαθιά δημιουργική.
Για τους υποψηφίους που ξεκινούν τις εξετάσεις
Γνωρίζετε ήδη, ο καθένας ξεχωριστά, το επίπεδο της προετοιμασίας και της προσπάθειάς σας.
Διατηρήστε την ψυχραιμία σας και εμπιστευθείτε τον εαυτό σας, ώστε να μπορέσετε να αξιοποιήσετε τις γνώσεις σας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Οι ημέρες αυτές δεν πρόκειται να καθορίσουν ολόκληρη τη ζωή σας.
Θα βρεθείτε πολλές φορές μπροστά σε νέες δοκιμασίες, νέους στόχους και νέες διεκδικήσεις.
Εύχομαι σε όλους καλή δύναμη, καθαρό μυαλό και μια όμορφη, δημιουργική συνέχεια — ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα.
Γρηγορία Μπαλμπούζη
Αρχιτέκτων Ε.Μ.Π.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Erikson, E. (1968). Identity, Youth and Crisis. New York: Norton.
Tough, P. (2008). How Children Succeed: Grit, Curiosity, and the Hidden Power of Character. Houghton Mifflin Harcourt.